Operatie Valiant Phoenix: voorbereiding voor het front

door Karen Bral, fotograaf DGCom

Vlak naast de luchthaven van Bagdad in Irak ligt het kamp van de internationale coalitie tegen Daesh: het Baghdad Diplomatic Support Centre. Hier is het Belgische trainingsdetachement gestationeerd, sinds minister van Defensie Steven Vandeput in februari 2015 besliste om deel te nemen aan operatie Valiant Phoenix. Twintig maanden later is het detachement nog steeds aanwezig, weliswaar in een uitgedunde versie.

Bagdad (Irak)

Het kleurenpalet van het kamp dat de Verenigde Staten uitbaten, komt maar povertjes over. Beige en grijs domineren, een gevolg van het alomtegenwoordige zand en de kilometerslange betonnen muren die het enorme kamp omwallen en in sectoren opdelen. Maar je moet de Amerikanen één ding nageven: ze respecteren de regels tot op de letter. Ze zullen bijvoorbeeld consequent stoppen bij een kruispunt of aan een oversteekplaats voor voetgangers, ook al zie je in de verste verte niemand. Aan de andere kant mag je dan wel weer in om het even welke tenue de mess binnen. En wat daar te bikken valt … een extra pagina zou nog niet volstaan. Kortom: Amerika op z’n best.

Maar genoeg over de Amerikanen. Het Belgische detachement in Irak is waar we het over willen hebben. Dat bestaat momenteel nog uit een dertiental personen, terwijl dat bij de start van de opdracht in maart 2015 een dertigtal was. Dit is hoofdzakelijk te danken aan hun eigen werk, want het doel van het detachement is om zich op termijn misbaar te maken. Of zoals de detachementscommandant het zo mooi verwoordt: “We work ourselves out of a job.”

Zelfbedruipend

zorgen dat ze over de juiste kennis en competenties beschikken om Daesh het hoofd te bieden

De initiële opdracht van de internationale coalitie is om de Iraakse elitetroepen in Bagdad op te leiden en te steunen tijdens hun basiscursus en vooral hun specialisatiecursussen. Na de basiscursus worden de soldaten naargelang hun competenties ingedeeld in onder meer een combat-, commando-, sniper– , medische of counter-IED-cursus (improvised explosive devices: zelfgemaakte bommen). Dat is meteen ook de reden waarom het Belgische detachement bestaat uit leden van verschillende eenheden van de Landcomponent.

Bij het begin van de opdracht staken vooral de instructeurs van de internationale coalitie zelf de handen uit de mouwen bij de opleiding. Nu zijn het vooral de Irakezen die dit doen. Stelselmatig geven ze zelf steeds meer lessen en leren ze bij over methodologie. Steeds vaker kijken de westerse instructeurs enkel toe of de Irakezen het kwaliteitsniveau behouden en de doelstellingen behalen. Langzaamaan nemen ze de taken van de coalitie over, want dat is uiteindelijk het doel: zorgen dat ze over de juiste kennis en competenties beschikken om Daesh het hoofd te bieden, zonder hulp van buitenaf, en dat ze zelfbedruipend te werk gaan zodat de meest getalenteerde soldaten tot instructeur doorgroeien.

Medisch schoolvoorbeeld

Een perfect voorbeeld van die stelselmatige overgang is de medische cursus. De opleiding is erop gericht om de soldaten procedures en handelingen aan te leren die ze op de plaats van de kwetsuur zelf al kunnen toepassen. Zo kunnen zelf de kans op overlijden aanzienlijk helpen verminderen. De meest voorkomende kwetsuren aan het front zijn schot-, brand- en fragmentatiewonden en effecten van drukgolven, of een combinatie ervan. De slachtoffers van de aanslagen op de luchthaven van Zaventem en het metrostation Maalbeek op 22 maart liepen vergelijkbare blessures op. Het is cruciaal om die tijdens de eerste seconden en minuten te behandelen.

Dat beseffen de Iraakse cursisten ten volle. De motivatie om bij te leren is dan ook groot. De uitblinkers van voorgaande sessies zijn intussen hulpinstructeur of volwaardig instructeur geworden. Marnix, de Belgische instructeur, is hier enorm trots op. Hij was er al in het begin bij, toen hij zelf nog lesgaf. Nu staat hij vooral de instructeurs bij, geeft af en toe extra toelichting, maar kijkt vooral of het niveau behouden blijft, dat hijzelf vorig jaar heeft vooropgesteld.

Huis-, tuin- en keukenbommen

Het is goed om te weten wat te doen bij levensbedreigende blessures, maar het is nog beter om de explosies te vermijden die de blessures veroorzaken. Daarbij komen Dimi en Billi in beeld, twee instructeurs counter-IED. De realiteit in Irak wijst uit dat allerlei soorten geïmproviseerde bommen enorm veel slachtoffers eisen. Die bommen zijn met huis-, tuin- en keukenmateriaal gemaakt. Tijdens de cursus counter-IED leren Dimi en Billi de soldaten procedures aan om die springtuigen te herkennen, ermee om te gaan en onschadelijk te maken.

In tegenstelling tot de medische cursus zijn het nog altijd leden van de internationale coalitie die deze cursus geven, meer bepaald de Fransen. Ze krijgen steun van de twee Belgen, die een deel van de cursus op zich nemen. Hun kennis is zeer uitgebreid, maar toch leren ook zij continu bij. De inlichtingendienst van de coalitie houdt hen op de hoogte van nieuwe zelfgemaakte springtuigen die nog schalkser zijn en nog meer slachtoffers maken. Op gruwelijkheid staat immers geen limiet aan het front. Het doel heiligt blijkbaar alle middelen. “We proberen die kennis in onze cursus te verwerken, zodat de Irakezen zo goed mogelijk voorbereid zijn op wat hen te wachten staat”, legt Dimi uit. Daar stopt het echter niet. “Ik neem die kennis ook terug mee naar België, want wat we hier ontmoeten, kan vroeg of laat ook in België opduiken”, voegt hij nog toe.

Tijdens de cursus counter-IED leren Dimi en Billi de soldaten procedures aan om die springtuigen te herkennen, ermee om te gaan en onschadelijk te maken

Veel doen met weinig middelen

600x900-318554_duhembre-mathieuBij de workshop van Dimi en Billi leren de Iraakse soldaten een mijndetector te gebruiken. Die lijkt erg op een metaaldetector waarmee je strandjutters wel eens bezig ziet. Geconcentreerd scannen ze een weg naar een gebouw, voortdurend op hun hoede want hun lesgevers hebben het niet gemakkelijk gemaakt. Her en der hebben ze IED’s in de grond verstopt. De soldaten kregen als opdracht om een volgweg veilig te maken voor hun collega’s na hen. Om de Irakezen op korte tijd zo veel mogelijk bij te leren, werken ze met verschillende workshops en een beurtsysteem. Zo krijgt elk groepje verschillende werkwijzen onder de knie om zo veilig mogelijk tewerk te gaan in een omgeving vol boobytraps.

Ook al beschikken de Irakezen niet over gigantisch veel lesmateriaal, de inventiviteit van de Belgen compenseert dat ruimschoots. Zo gebruiken ze spijkers met een stukje signalisatielint errond gestrikt om de veilige volgweg aan te duiden en simpele koordjes en musketons om springtuigen te verplaatsen. Marnix gebruikte dezelfde vindingrijkheid tijdens zijn cursus. “Als er geen tourniquet voorhanden was, leerde ik hen dat je met een stuk stof en ijzerdraad of een tak en een plastic flesje ook zelf een tourniquet kan maken. Zo leren ze zelf ook inventief te zijn.”

Zodra de basisprincipes gekend zijn, proberen de Belgen de druk te verhogen door de situaties tactisch te benaderen. “Verzorg een gewonde niet in een open veld, maar zoek eerst beschutting”, legt Marnix uit. Die gelaagdheid maakt het extra moeilijk, maar is onontbeerlijk aan het front. Ook Dimi en Billi passen dezelfde werkwijze toe. Ze beoordelen niet alleen of hun cursisten de springtuigen konden detecteren en omzeilen, maar ook of de gekozen volgweg wel de veiligste was in functie van de beschikbare dekkingsmogelijkheden. Zaken die eveneens het verschil kunnen maken tussen leven en dood.

Want dat is hoe het er hier in Irak aan toegaat. Zodra de soldaten voor hun specialisatiecursus geslaagd zijn, komen ze in hun eenheid in contact met collega’s met frontervaring. Daar volgt eerst nog een periode waarin iedereen de kennis van zijn specialisatiecursus met de anderen deelt. Daarna vertrekken ze naar het front.

Toekomstvisie

Op vraag van de Iraakse regering heroriënteert de coalitie haar inspanningen meer naar adviserende taken voor de operaties in het noorden. Aangezien de onrust vooral daar groot is, zou hun hulp er meer dan welkom zijn. Momenteel staat dit nog niet vast, maar de Nederlanders delen alvast dezelfde mening en gesprekken hierover zijn aan de gang.

In 2017 zal de opdracht dus waarschijnlijk een andere invulling krijgen. Terwijl het mandaat voor de huidige opdracht vooral opleiden is, zal dat verschuiven naar steun en advies geven van achter de frontlijn. Dankzij die opdracht dragen onze militairen bij aan een veiligere wereld en doen ze extra ervaring op die hen tijdens hun verdere carrière van pas zal komen.

Nieuwe hindernispiste voor Iraakse troepen

Op 1 november 2016 heeft de Iraakse generaal-majoor Falah Hassan, de commandant van de Counter Terrorism Service Academy in Bagdad, met Nederland en België een akkoord ondertekend voor de aanleg van een nieuwe hindernispiste. Nederland zal de financiële steun leveren. Ons land levert een dubbele bijdrage: een Belgische reserveofficier heeft de plannen uitgetekend en een genist zal de werkzaamheden superviseren, uitgevoerd door een Iraakse bouwfirma.

De nieuwe piste zal uit een twintigtal hindernissen bestaan die aan de veiligheidsnormen voldoen. De nieuwe omloop zal vier hindernissen van het oude parcours tellen, aangevuld met zestien nieuwe hindernissen.

De generaal is enorm blij met dit akkoord. “Wij hebben deze piste nodig voor onze elitetroepen, zodat zij hun vaardigheden en hun fysieke conditie kunnen verbeteren. Tijdens hun operaties zullen zij het hoofd moeten kunnen bieden aan alle natuurlijke en door de mens gecreëerde obstakels, dus zij moeten sterk zijn.”