De Visie op Leiderschap bij Defensie: een leidraad voor effectief leiderschap

Artikel: Philip Van Impe – foto’s: Archief DG Com

Enkele maanden geleden kwam de brochure ‘Leading by example – De Visie op leiderschap bij Defensie’ uit. Heb je ze nog niet gelezen? Het is nochtans meer dan een aanrader. Het is een must, voor leidinggevenden én hun medewerkers!

“Wil je een ‘inspirerende’ uiteenzetting geven of een seminarie organiseren? Dan kan je een beroep doen op het Platform voor Leiderschap.”

Eén misverstand willen we hier alvast de wereld uithelpen. We hebben deze visietekst niet ontwikkeld omdat onze leidinggevenden het vandaag niet goed zouden doen. Dat ze het goed doen, bewijzen ze elke dag. Deze tekst wil ertoe bijdragen dat ze nog beter worden. Anders heeft ze geen bestaansreden.

In het voorwoord schrijft de chef Defensie (CHOD) dat “de Visie een leidraad is voor alle leidinggevenden, welke functie ze ook in onze organisatie uitoefenen”. Tegelijk geeft de tekst ook aan wat de Defensiemedewerkers van hun leidinggevenden mogen verwachten.

We hebben de brochure gepubliceerd op het intranet en het internet . Ze is vlot leesbaar op pc, laptop of tablet. We hebben ook een aantal exemplaren gedrukt. Een deel hiervan hebben we verdeeld aan eenheden, staven en directies. Het grootste deel is echter bestemd voor de (kandidaat-)kaderleden die een basis- of voorgezette vorming volgen. Omdat we merken dat de eenheden meer gedrukte exemplaren vragen, overwegen we een herdruk. Daarbij rekenen we erop dat het commando of de directie van die eenheden toeziet op een billijke verdeling van de brochures.

Je kan natuurlijk ook nog op andere interessante manieren met de visietekst kennismaken. Wil je als korps- of eenheidscommandant, dienstchef of directeur een ‘inspirerende’ uiteenzetting geven of een seminarie van een halve of een volledige dag organiseren met experience briefs, casestudies en andere werkvormen? Dan kan je een beroep doen op het Platform voor Leiderschap. Samen met de aanvrager werken we een programma uit dat aan de wensen en behoeften beantwoordt. Onze contactgegevens vind je onderaan dit artikel.

Dit leidt ons tot de tweede bestaansreden van deze visietekst: “een referentiedocument zijn voor allen die vormingen of trainingen in leiderschap verzorgen”, dixit de chef Defensie. Dat leiderschapsontwikkeling bij Defensie belangrijk is, hoeft geen betoog. Een visie die uitdrukt hoe Defensie leiderschap ziet, kan daar toch alleen maar toe bijdragen? Leiderschapsontwikkeling omschrijven we dan als de vormingen en andere activiteiten die tot doel hebben de competenties en het zelfvertrouwen van leiders te ontwikkelen of te vergroten. Is het dan niet merkwaardig dat Defensie tot vorig jaar niet over een visiedocument beschikte? Dat betekent echter niet dat onze organisatie geen klare kijk had op leiderschap. Wie het Policy Handbook van Defensie leest, zal merken dat heel wat policyfiches het belang van effectief leidinggeven onderstrepen, niet het minst de policyfiches ‘Bevelvoering’ en ‘Leadership’. Het Policy Handbook is het fundament waarop de Visie op Leiderschap gebouwd is.

Vanuit diverse hoeken was er de laatste tijd toch vraag naar een coherent visiedocument over leiderschap. “We doen de dingen goed, maar doen we wel de goede dingen die Defensie van ons verwacht?”, vroegen docenten, vormers en trainers op het gebied van leidinggeven zich regelmatig af. Ook in de eenheden, staven en directies vond een meerderheid van zowel civiele als militaire medewerkers een visiedocument over leiderschap nodig. Bij jonge(re), minder ervaren leidinggevenden leek dit nog sterker te leven. Misschien omdat oudere, ervaren kaders al een groeiproces doorlopen hebben. Daardoor hebben ze ook een degelijk, persoonlijk inzicht verworven in wat leiders moeten zijn, weten en doen. Jongere kaders verlangen in hun groei naar effectief leiderschap misschien meer naar de leidraad die een visie moet bieden.

Daarom vroeg de chef Defensie in 2015 aan het Platform voor Leiderschap om een visiedocument over leidinggeven te ontwikkelen. Het Platform voor Leiderschap is een raadgevend orgaan waarin ongeveer 25 militairen en burgers zetelen, vertegenwoordigers van de componenten, staven en directies van Defensie. De chef Defensie vroeg een klare en concrete visie, niet dogmatisch of belerend, coherent met wat in andere beleidsdocumenten al over leidinggeven staat en verwijzend naar de waarden van Defensie. Het Platform voor Leiderschap startte daarop een intensieve samenwerking: naarmate de teksten vorm kregen, koppelden ze die terug naar de eenheden, staven en directies. Het resultaat was een breed gedragen document dat het directiecomité en de chef van Defensie twaalf maanden later goedkeurden.

De Visie op Leiderschap is geen dik boekwerk geworden. Ze steunt op wetenschappelijke modellen over leidinggeven maar die modellen zelf bespreken we niet. Om het document niet te lang te maken, is het ook niet geïllustreerd met ‘historische voorbeelden’. Die kunnen wel aan bod komen tijdens vormingen en seminaries.

Zonder het document te willen samenvatten, volgt hier toch een korte toelichting. Vooraan geven we beknopt de Visie op Leiderschap weer in het Leiderschapsmodel van Defensie, opgevat als een teaser om verder te lezen. Daarna zoomt het in op het begrip leiderschap zelf, om vervolgens een antwoord te geven op wat effectieve leiders bij Defensie moeten zijn, weten en doen. Drie eenvoudige vragen met relatief korte maar klare antwoorden. Om de inhoud te laten bezinken, krijgt de lezer na elk hoofdstuk een reflectiemoment aangeboden, in de vorm van enkele vragen. De gedrukte versie bevat op het einde van de tekst ook enkele blanco bladzijden om persoonlijke aandachtspunten te noteren.

Deze Visie op Leiderschap mag dan wel breed gedragen zijn bij Defensie, zonder opvolging zal ze dode letter blijven. Daarom is het Platform voor Leiderschap volop bezig aan zijn volgende opdracht: de leiderschapsontwikkeling bij Defensie helpen verbeteren met de visietekst als vertrekpunt. Het Platform ‘vordert’ daarbij op twee assen. De eerste as betreft leiderschapsontwikkeling in de scholen en vormingsinstellingen. Daar nemen we de eindtermen voor de vormingen in leidinggeven onder de loep. De tweede as betreft leiderschapsontwikkeling bij de eenheden, diensten en staven. Ook daar zijn er veel mogelijkheden om aan leiderschapsontwikkeling te doen, denk maar aan discussiesessies, experience briefs, seminaries, lessons learned, feedback sessies, coaching, mentoring, het klassieke peterschap voor nieuwkomers en last but not least het eenheidsmagazine. Sommige eenheden gebruiken inderdaad het eenheidsmagazine om regelmatig leiderschap, waarden en diversiteit te belichten. Daarbij nemen de korps- of eenheidscommandant, de korpsadjudant en de korpskorporaal dikwijls het voortouw in hun editoriaal. Het eenheidsmagazine is echter ook een uitstekend forum waarin elke medewerker kan schrijven hoe hij of zij leiderschap ziet.

“Het Platform voor Leiderschap is al volop bezig aan zijn volgende opdracht: de leiderschapsontwikkeling bij Defensie helpen verbeteren met de visietekst als vertrekpunt.”

“Een module ‘Effectief Leiderschap’ is bedoeld voor militairen en burgers bij Defensie die een leidinggevende functie uitoefenen of binnenkort zullen uitoefenen.”

Er zijn nog andere initiatieven lopende. Collega’s van de Algemene Directie Communicatie (DG Com) hebben onlangs een korte video gemaakt. Daarin leggen militaire en burgermedewerkers met gezond verstand bondig uit wat leiderschap voor hen inhoudt! Die clip is alleen bedoeld voor gebruik binnen Defensie, als inspirerende inleiding voor lessen, discussies en seminaries.

Het departement People & Management Skills van het Defensiecollege heeft op zijn beurt een module ‘Effectief Leiderschap’ in de steigers staan. Die training, gespreid over vijf dagen in oktober en november, is bedoeld voor militairen en burgers bij Defensie die een leidinggevende functie uitoefenen of binnenkort zullen uitoefenen. Meer details hierover vind je op het intranet, bij de berichten van News@Defence.

Als je de Visie op Leiderschap nog niet gelezen hebt, wacht dan niet langer om dit te doen! Onthoud daarbij vooral dat alle medewerkers bij Defensie leiders verlangen die authentiek, ethisch bewust en mentaal en fysiek klaar zijn om het devies van Defensie over leiderschap altijd en overal toe te passen: leading by example!

Het Platform voor Leiderschap is bereikbaar via zijn voorzitter: erebrigadegeneraal Philip Van Impe (philip.vanimpe@mil.be).