15 Wing oefent in Portugal

Artikel: Jimmy Stroobants - foto's: Christian Decloedt

Jaarlijks organiseert de Portugese luchtmacht, met steun van haar landmacht en marine, de oefening Real Thaw. De focus van deze oefening ligt op combined air operations. Telkens worden enkele partnerlanden uitgenodigd deel te nemen. Van 5 tot 17 maart waren veertig Belgen van de 15 Wing in Portugal om hun rol in de oefening te vervullen.

Het epicentrum van de oefening lag op de Portugese luchtmachtbasis van Beja. Zes landen (Portugal, België, Nederland, Denemarken, Spanje en de VS) en de NAVO oefenden samen in complexe joint scenario’s met gevechtstoestellen, transportvliegtuigen en helikopters. Elk land met zijn eigen opdrachten, binnen zijn eigen mogelijkheden.

Complexe oefening

Het Belgische detachement verzorgde tijdens deze oefening tactische transportvluchten met een C-130 toestel. In het kader van de opeenvolgende scenario’s dropten ze samen met hun Portugese, Amerikaanse en Nederlandse collega’s parachutisten of cargo. Zij werden op de grond en in de lucht onder andere ondersteund door ploegen van specialisten in elektronische oorlogvoering (electronic warfare assets). De NAVO stelde hiervoor een AWACS-toestel (airborne warning and control system) ter beschikking.

“Al die middelen samen krijgen op een bepaalde plaats op een bepaald moment is heel complex”, licht commandant Lesley Peeters toe. Hij voerde het bevel over het Belgische detachement tijdens de oefening. “Voor ons is het een uitgelezen gelegenheid om daarvan gebruik te maken. Onze bemanningen moeten complexe oefeningen als deze afvinken in het kader van hun training. We hebben hier bijvoorbeeld een deelnemer die dit nodig had voor zijn volgende upgrade, dit is een serieuze tick in the box voor hem.”

Die man in kwestie is luitenant Wouter Bernaerts van de 15 Wing. “Ik ben nu in opleiding om pilot in command under supervision te worden. Daarom ben ik hier samen met een boordcommandant. Ik zal vooral vliegen, vanaf de linkerstoel, en zij zal mij quoteren op allerlei elementen: mijn performance als piloot of het managen van de crew. Zij zal mij tijdens alle handelingen voor en tijdens het vliegen in de gaten houden.”

Meer dan alleen vliegen

Behalve de C-130 bemanning waren nog verscheidene andere specialisten ter plekke om de missies te ondersteunen. Bijvoorbeeld de technici om alle werkingssystemen van het toestel in orde te houden, mission planners om de opdrachten voor te bereiden en de piloten te briefen en een team luchtbevoorrading. Dat verzorgde het conditioneren en droppen van al het materiaal. De loadmasters zijn dan weer verantwoordelijk voor het veilig laden van het toestel, zowel met goederen als met mensen.

De specialisten in electronic warfare beschikken over een bibliotheek van de elektronische signaturen van allerlei radars van vliegtuigen, luchtafweersystemen en search radars. Aan de hand daarvan krijgen de piloten, wanneer de radar van de C-130 (radarbereik +/- 300 km) een signaal oppikt, het juiste symbool te zien op hun schermen. Daarop baseren ze zich om de dreiging in te schatten en gepast te reageren.

Verder trainde een Air Mobile Protection Team in nauwe samenwerking met hun Portugese collega’s. De gespecialiseerde opleiding Air Mobile Protection bestaat sinds 2013. In de loop van de opdracht in Afghanistan zagen verschillende landen in dat force protection-eenheden tijdens de vlucht niet genoeg gespecialiseerd konden omgaan met onrustige mensen in een vliegtuig.

In de afgelopen tien jaar hebben België en vooral Portugal de opleiding uitgetekend en verfijnd. Ze zijn nog steeds koplopers in de ontwikkeling ervan en trainen ook vaak samen. Dat die samenwerking werkt, werd duidelijk tijdens een evacuatiescenario, waarbij beide nationaliteiten succesvol verhinderden dat de Belgische C-130 bestormd werd.

Nieuw concept luchtverkeersleiders

Ten slotte waren ook twee tactical air traffic controllers (Tac ATC) aanwezig. Dat is speciaal want de Luchtcomponent werkt aan de ontwikkeling van deze snel inzetbare capaciteit luchtverkeersleiders (deployable air traffic management). Tot nu toe zijn twaalf tactical air traffic controllers gekwalificeerd. Zij staan in voor het verkennen, vrijmaken en markeren van mogelijke landingszones en het begeleiden van de vliegtuigen bij landing en opstijgen.

De tactische luchtverkeersleiders zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van een landingsbaan waar geen reguliere verkeersleiding aanwezig is. “In operaties worden bijvoorbeeld vaak banen gebruikt die in onbruik zijn geraakt”, legt luitenant Vincent Van Den Spiegel uit. “Of er is helemaal geen baan, daarom doen wij de initiële verkenning van een tactical landing zone. We stellen alle maten vast en meten meteorologische omstandigheden zoals de luchtdruk en de windsterkte.”

“Op die manier kunnen we bepalen of de piste gebruikt kan worden door het type toestel dat we verwachten. Het is onze verantwoordelijkheid dat er zich geen obstakels bevinden op de piste, in het verlengde van de piste of in de lucht. Daarna sturen we het ingevulde recce sheet (verkenningsverslag) door naar de crew. Zij bekijken dat en geven hun input. Indien nodig kunnen wij daarna nog aanpassingen maken.”

Eens de landingszone goedgekeurd is, plaatsen de Tac ATC’ers visuele herkenningspunten, zodat de piloten zowel overdag als ’s nachts kunnen landen. “We hebben daarvoor verschillende werkinstrumenten”, gaat luitenant Van Den Spiegel verder. “Bij dag kunnen we de landingsbaan aanduiden met fluo runway markers. Bij nacht gebruiken we een tactical airfield landing kit (lampen). Bij het opstijgen zijn onze verantwoordelijkheden opnieuw de veiligheid van de piste en het luchtruim errond. Zowel tijdens de landing als bij het opstijgen staan wij steeds in radiocontact met de piloot. Dat is in België trouwens ook zo. Wij zijn er om de piloot bij te staan en onze service aan te bieden.”

Tot nu toe zorgden de pathfinders voor de verovering en beveiliging van een tactische landingszone, maar de air traffic controllers hebben meer ervaring in het werken in een druk luchtruim. De pathfinders bekijken daarom samen met het Air Traffic Control Centre hoe ze in de toekomst meer geïntegreerd kunnen samenwerken.